ABDÜLHAMİD VE ELEKTRİKLİ ARABA (130 Yıl Önce Osmanlı'ya Getirilen Elektrikli Araba)

ABDÜLHAMİD VE ELEKTRİKLİ ARABA (130 Yıl Önce Osmanlı’ya Getirilen Elektrikli Araba)

Elektrikli otomobillerin çok yeni bir buluş olduğu düşünülüyor . Aslında ilk elektrikli otomobil 1837 yılında İngiliz mucit Robert Davidson tarafından icat edilmişti . 1888 yılında Sultan 2 . Abdülhamid Robert Davidson’ın elektrikli arabalarından birini sipariş etti ve Osmanlı’nın ilk elektrikli arabasını Yıldız Sarayı’nda kendisi test etti . O yıllarda elektrikli otomobilleri üretiyor olsaydık bugün herşey daha farklı olabilirdi .

1837 yılında İngiliz mucit Robert Davidson, bir elektrikli araç yapmıştı. Davidson’un aracı, demir-çinkolu bir AKÜMÜLATÖR ile yalın bir ELEKTRİK MOTORU’yla çalışıyor ve çağdaş elektrikli taşıtların bütün temel öğelerini taşıyordu.

Tam 130 yıl önce 1888 yılında Londra Elçiliği’ne emir veren padişah, İngiltere’den ilk elektrikli arabayı sipariş etti. Deniz yoluyla İstanbul’a getirilen ilk aracın deneme sürüşünü de dönemin Maliye Bakanı yaptı. Sultan Abdülhamid Han da arabayı Yıldız Sarayı’nda bizzat kendisi denedi. Sultan’ın elektrikli arabayla küçük bir kaza yaptığı da rivayetler arasında.
Sultan, sayıları az da olsa otomobillerin yurt içine sokulmasında herhangi bir sakınca görmese de dönemin yolları araçların kullanımına pek de hazır değildi. Özellikle Ocak 1904’te İstanbul’daki Alman Konsolosluğu’nda çalışan bir memurun Almanya’dan elektrikli otomobil getirmeye çalışması ortalığı birbirine kattı. Beyoğlu Mutasarrıflığı’na gelen talep Zaptiye Nazırlığı’na iletildi. Ancak nazırlığın net bir yanıtı yoktu; çünkü o güne kadar gönüllü olarak izin verilmeyen bu araçlara müsaade edilmesi halinde bunun yabancılardan gelecek benzer taleplere kapı açmasından endişe ediliyordu. Alman Sefareti’ne gönülsüzce verilen iznin ardından bir yıl sonra bu kez de İzmir’deki Fransız Konsolosluğu, Marsilya’dan 3 adet araç istetti. Ancak bu talebe tek bir şartla olumlu yaklaşıldı:
‘Bu araçlar şehir ve kasaba dışında kullanılacak.’ Çünkü klasik at arabalarına alışmış, daha önce böyle bir taşıtla tanışmamış olan halk, önlerine hızla çıkan bu otomobilleri görünce büyük bir şaşkınlık ve korku yaşıyor, bu da sıklıkla kazaların yaşanmasına yol açıyordu.
MÜHENDİSLERE OSMANLI NİŞANI
Teknoloji alanındaki her türlü gelişmeyi destekleyen Sultan II. Abdülhamid Han, elektrikli arabaları geliştiren şirketleri mükâfatlandırmayı da ihmal etmedi. Sultan, Aralık 1900’de Almanya Achen’deki bir otomobil fabrikasında çalışan mühendislerden Mösyö Herman Blum’e 5. rütbeden Mecidi Nişanı ile 1 yıl sonra Aix-la-Chapelle Otomobil Fabrikası Müdürü Mösyö Ashof’a 4. rütbeden Osmanlı Nişanı verilmesini emretti.
Londra Sefareti’nin (Elçilik) 12 Mayıs 1888 tarihinde Osmanlı Devleti’ne cevaben yazdığı mektupta (ilk belge) şu ifadelere yer veriliyor:
‘Padişah için sipariş edilen ve önceden denemesi yapılmış olan elektrikli arabanın on beş- yirmi gün önce deniz yoluyla İstanbul’a gönderildiği… Yine önceden denemesi yapılmış elektrikli sandal tadîlâtının henüz bitirildiği ve tarafımdan da ikinci kez denemesinin yapıldığı… Hareketinden kaynaklı olarak çarkından çıkan sesin ise, zaman geçtikçe makinelerin kullanımıyla kaybolacağının düşünüldüğünün imâlâtçısı tarafından bildirildiği… Bu durumların iletilmesinde acele edildi. Bu konuda emir ve ferman padişahımızındır.’
Londra Elçisi’nin yazısı üzerine Maliye Bakanı, durumu Sultan II. Abdülhamid Han’a ‘Hazîne-i Hâssa-ı Şâhâne’ başlıklı bir yazıyla (ikinci belge) şu şekilde iletiyor:
‘Padişah için sipariş edilen ve önceden denemesi yapılmış olan elektrikli arabanın on beş-yirmi gün önce deniz yoluyla İstanbul’a gönderildiği… Yine önceden denemesi yapılan elektrikli sandalın ise tadîlâtının henüz yapıldığı… Tarafımdan da ikinci kez denemesinin yapıldığı?. Bu hususun Londra Sefareti’nden gelen ve ekte sunulan 12 Mayıs 1305 tarih ve on dört numaralı yazıda gösterilmiş olduğu arz olunur. Bu konuda emir ve ferman padişahımızındır.’ (5 Şevval 1306 / 22 Mayıs 1305 (1888-1889) Hazîne-i Hâssa Nâzırı.

Kurşunlu akümülatörlerin bulunuşuyla, ilk ticari elektrikli taşıt, 1881’de Paris Omnibüs şirketince yapıldı. 1888’de Londra’da ilk elektrikli otobüs çalışmaya başladı. W. C. Bersey’in yaptığı elektrikli taksiler ise, 1897’de kullanıma girdi ve iki yıl kadar çalıştırıldı.

XIX. yüzyılın sonuna doğru, Fransa’da elektrikli bir arabayla ilk hız rekoru kırıldı. 1898’de 63 km/saat hıza ulaşıldı. 1899’da ise Belçikalı Camille Jenatzy, mermi biçimindeki «La Jamais Contente
1900’lerin başlarında elektrikli otomobiller, Londra, New York ve Paris’te çok tutuluyordu. Ne var ki, İÇTEN YANMALI MOTOR’un hızla gelişmesiyle, elektrikli otomobiller unutuldu. İki Dünya savaşı sırasında birçok elektrikli otomobil firması kurulup kapandı. Bunların ünlülerinden biri olan İngiliz Partridge Wilson 1936’da,60 volt 324 amper-saatlik bir aküyle saatte 51,5 km’yi bulan bir hıza ulaşan ve bir dolduruşta 100 km gidebilen bir araba yaptı. Bu değerler, söz konusu zamanın elektrikli taşıtları için normal değerlerdi, ama günümüzde yetersiz sayılmaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir