Kafkas Kartalı Şeyh Şamil Kimdir

Kafkas Kartalı Şeyh Şamil Kimdir

Şeyh Şamil 1797 yılında Dağıstan’ın Gimri köyünde dünyaya geldi. Babası Avarlar’dan Dengav Muhammed, annesi Avar beylerinden Pîr Budak’ın kızı Bahu Mesedu’dur. Genellikle Avar kökenli olduğuna inanılıyor ama Kumuk kökenli olduğu da söylenir. Doğduğunda kendisine dedesi Ali’nin adı verildi. Çocuk yaşta ağır bir hastalığa yakalandı ad değiştirmenin iyi geleceğine dair geleneksel inancın etkisiyle, Şamil adını da verdiler ve bu adla çağrılmaya başlandı.
Kısa bir süre sonra sağlığına kavuşan Şâmil ilk eğitimini dayısından aldı. On beş yaşında iken at binerek kılıç kuşandı. Yirmi yaşına geldiğinde Güçlü bir vücut yapısı olan Şamil, iki metreyi aşan boyu ile atlama, ateş etme, koşu, kılıç gibi spor dallarında üstün yetenek sahibi olmuştu aynı zamanda güreş ve atıcılıkta da kendini geliştirdi. . Ardından arkadaşı Molla Muhammed ile birlikte Said Harekani ve ileride kayınpederi olacak olan Nakşibendî şeyhi Cemâleddin Gazi-Kumukī’den dinî ilimleri tahsil etti ve yirmi yaşlarında ileri bir seviyeye ulaştı.
Zamanın ulemasından (din bilginlerinden) dersler alarak yetişti. Otuz yaşına kadar tefsir (Kur’an yorumu), hadis (Hz. Peygamberin sözleri), fıkıh (İslam hukuku) bilimlerini, edebiyat, tarih ve fen bilgilerini öğrenerek, kendisi de bir din bilgini oldu. Nakşibendî tarikatında aldığı bu eğitim onda, Rusların Kafkasya’da ortadan kaldırmak istediği İslâmiyet’i, tekrar ihya etmek ve yaymak için uğraşmasına, özgürlük, direniş ve İslam birliği kurulması düşüncelerinin gelişmesine yardımcı oldu.
Şeyh Şamil arkadaşları ile birlikte ilim öğrenmek üzere Irak’a gidip, Türkiye’de ‘Mevlana Halid-i Bağdadi’ olarak bilinen alim Mevlana Halid-i Şehrezori’den tefsir, hadis, fıkıh, tasavvuf gibi dini ilimler ile edebiyat, tarih ve fen bilgilerini öğrendi. Şehrezori, talebesi Şeyh Şamil’e halifelik de vererek Kafkasya’ya gönderdi.
Ali Şamil, Rus İmparatorluğu’na karşı Dağıstan’da başlattığı savaşını Çeçenistan’da sürdürdü. Hatta bir dönem savaş Kuzeybatı Kafkasya’da Çerkesya’nın tamamını içine aldı. Gazi Muhammed (Gazi Molla)’in buyruğundaki mücahidlerle birlikte, Ruslarla işbirliği yapan Avar beylerinden Hacı Murad’ın savunduğu Hunzak kentine yaptığı saldırı başarısızlıkla sonuçlandı (1830). Mücahidlerin Hacı Murat’a karşı giriştikleri savaşlar ertesi yıl da sürdü. Yardıma gelen Rus kuvvetlerinin de desteğiyle Hacı Murad, Tarkun’u ele geçirdi; Derbent ve Kızliar’ı kuşattı (1831). Gimri önlerinde Ruslarla yapılan savaşta Gazi Muhammed öldü, Şamil de ağır yaralandı (1832). Gazi Muhammed’in ardılı olan İmam Hamza bir süre sonra Hacı Murad tarafından öldürülünce (1834) Şamil “Şeyh” unvanıyla imamlık görevine getirildi.
Müslümanlar arasındaki kan davası, ırk, dil, mezhep ayrılıkları gibi pürüzleri kaldırmak için büyük çaba gösteren Şeyh Şamil, güvenlerini kazanarak çevresine topladığı Çeçen, Çerkez ve Abaza halklarıyla birlikte General İveliç komutasındaki Rus kuvvetlerini Aşilta’da ve Buçkiyev’in birliklerini de Ahulgo’da yenilgiye uğrattı (1837). Bu başarılar üzerine, daha birçok Kafkas kabilesi ve halkı Şeyh Şamil’e katıldı. Sonrasında Aşilta’yı geri alan Ruslar, iki tarafın da üstünlük sağlayamadığı Tilitl savaşından sonra mücahidlerle bir ateşkes antlaşması yaparak Hunzak’a çekildi (1838). Bu arada, Şeyh Şamil egemenliği altındaki bölgelerde kavimler arası eşitliğe dayalı İslamî bir yönetim kurdu. Nrmal öğretimle birlikte askeri eğitime de öncelik verilmesini sağladı. Öte yandan, ateşkesi bozarak büyük kuvvetlerle yeniden saldırıya geçen Ruslar, Arguvan ve Ahulgo’yu işgal etti (1839). Şamil’in oğlu Cemalettin’in rehine olarak Ruslara verilmesiyle iki taraf arasında yeni bir barış antlaşması yapıldı. Daha sonra Hacı Murad’la birlikte Avarların da kendisine katılması sonucunda gücünü artıran Şeyh Şamil, bağımsızlık savaşını tüm Dağıstan’a yaydı. Ahulgo başta olmak üzere, dört Rus kalesi ele geçirildi. Kafkasya’daki Rus ordusu komutanı Vorontsov’un Şamil’in karargâhı olan Darga’ya düzenlediği iki büyük saldırı püskürtüldü (1843). Ancak, daha sonra yirmi bin kişilik bir kuvvetle saldırarak Darga’yı ele geçiren Vorontsov, burayı yerle bir etti (1845). Bunun üzerine dağlara çekilen ve savaşımını oradan sürdüren Şamil, anlaşmazlığa düştüğü Hacı Murat’ın kendi yanından kaçıp Ruslara sığınması, Avarların büyük çoğunluğunun da onu izlemesi yüzünden önemli ölçüde güç yitirdi (1851). Denetiminde olan Çerkezistan’ın Kabartay bölgesinden sürülüp çıkarıldı (1852).
Osmanlı ile Ruslar arasında Kırım savaşı başlayınca (1853), Kafkasya’daki Rus kuvvetlerinin azalmasından yararlanan Şeyh Şamil, Gürcistan üzerine yürüyerek burada iki Gürcü prensesini tutsak aldı, onlarla Rusların elinde bulunan oğlu Cemaleddin’i değiştirdi. Kırım savaşını kaybeden Çar II. Aleksandr, Kafkasya’da kazanılacak bir zaferle bu yenilginin acısını çıkarmayı düşünerek Baryatinskiy’i Kafkas orduları komutanlığına getirdi (1856).

1 views

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir